SUBIEKTYWNE PODSUMOWANIE ROKU ’21 W POLSKIEJ ANIMACJI

Światowa i polska premiera legendarnej EUROPY Themersonów, ZABIJ TO I WYJEDŹ Z TEGO MIASTA na ekranach polskich kin, POMOC BEZGRANICZNA animatorek i animatorów, multimedialny webdoc, stereoskopowy lalkowy film animowany, Maciej Chmiel czwartym p.o. dyrektora Studia Filmów Rysunkowych, festiwale hybrydowe, konferencje naukowe, książki, wystawy, seriale i jak zawsze wiele nagród dla polskiej animacji. Tak w skrócie przedstawiał się w polskiej animacji rok 2021.

Zapraszam na subiektywne (Piotr Kardas/O!PLA) podsumowanie roku w polskiej animacji.

EUROPA

PREMIERA „EUROPY” (1925) THEMERSONÓW. Uznanawany przez dziesięciolecia za bezpowrotnie zaginiony, niemalże już legendarny 12-minutowy awangardowy film Franciszki i Stefana Themersonów – określany mianem pierwszego polskiego filmu awangardowego – oparty na futurystycznym poemacie Anatola Sterna pt. EUROPA (1925), doczekał się w końcu światowej (06.10.21 w Londynie), a następnie polskiej (15.10.21 w Warszawie, 26.11.21 w Łodzi) premiery. EUROPA w 2019 roku odnaleziona została przez Instytut Pileckiego w Bundesarchiv w Berlinie, a następnie poddana cyfrowej rekonstrukcji. Po niemal 100 latach od powstania EUROPA wciąż robi kolosalne wrażenie. Co więcej, okazuje się być filmem wręcz do bólu aktualnym.

Premiera filmu POMOC BEZGRANICZNA. Studentki i studenci animacji z Łodzi i Poznania nie są obojętni na palące problemy współczesności i cierpienie innych. Udowodnili to już filmami #sprzeciwpolek i ANIMACJA DLA BIAŁORUSI. Tym razem pochylili się nad losem ludzi uwięzionych na polsko-białoruskiej granicy. ZOBACZ!

NAWET MYSZY IDĄ DO NIEBA

Premiera czesko-francusko-polsko-słowackiej pełnometrażowej animacji lalkowej NAWET MYSZY IDĄ DO NIEBA. Historia o dwóch śmiertelnych wrogach­ – małej myszce Czmyszce i lisie Rudeuszu, którzy w wyniku nieszczęśliwego wypadku spotykają się w niebie dla zwierząt. Koproducentem filmu ze strony polskiej był ANIMOON, Canal+ Polska oraz EC1 Łódź – Miasto Kultury. Polscy artyści stali m.in. za stworzeniem lalek, anmacją i muzyką. Wyreżyserowany przez Denisę Grimmovą i Jana Bubeníčka film zdobył do tej pory m.in. pierwszą nagrodę dla najlepszej animacji na Shanghai Film Festival, Zlín Film Festival i PÖFF | Tallinn Black Nights Film Festival.

DZIECI MAHARADŻY CZYLI FAJNA FERAJNA W INDIACH

Premiera interaktywnego animowanego dokumentu DZIECI MAHARADŻY CZYLI FAJNA FERAJNA W INDIACH. Niezwykła historia dziesięcioletniego Wiesia, jednego z tysiąca polskich dzieci, które z piekła II wojny światowej ocalił indyjski maharadża. W Wielkanoc 1940 roku chłopiec wraz z matką i bratem zostaje aresztowany przez NKWD i wywieziony na Syberię. Tam dzieli dramatyczny los dziesiątek tysięcy polskich zesłańców. Ocalenie przychodzi z najmniej oczekiwanej strony. Ten multimedialny webdoc opowiada autentyczną historię Wiesława Stypuły poprzez komiksy, animacje i archiwa. Reżyserem tego wyjątkowego multimedialnego projektu jest Tomasz Stankiewicz, zaś producentem Fundacja Nil Desperandum. Webdoc można bezpłatnie obejrzeć TUTAJ.

IN SIDE

IN SIDE w ramach Pracowni S3D – vnLAB Szkoły Filmowej w Łodzi. Pracownia S3D to w głównej mierze projekt badawczy poświęcony steroskopii. Celem S3D jest przeprowadzenie eksperymentów i zbadanie możliwości wprowadzenia do nowoczesnej kinematografii zupełnie nowych doznań trójwymiaru. Jednak seria testów to nie wszystko. W ramach pracownii powstaje także krótkometrażowy film lalkowy IN SIDE, którego celem jest zbadanie wpływu stereoskopii na wartość dramaturgiczną utworu filmowego. Scenariusz filmu powstał w ścisłej współpracy reżyserki, operatora i stereografera. Reżyserką filmu jest wielokrotnie nagradzana animatorka, Anita Kwiatkowska-Naqvi. Kierownikiem pracowni i operatorem obrazu IN SIDE jest Piotr Matysiak.

JAK ZOSTAŁEM SUPERŁOTREM

SERIALE: 2021 przyniósł dwa długo wyczekiwane seriale animowane oraz kilka pilotów nowych serii. KAJKO I KOKOSZ oparty na komiksach autorstwa Janusza Christy o tym samym tytule, produkowany przez studio EGoFILM oraz udostępniany na platformie Netflix od 28 lutego 2021, a także JAK ZOSTAŁEM SUPERŁOTREM, który opowiada losy dwójki bohaterów Supełotra – niegdyś popularnego czarnego charakteru oraz jego syna Superłotra Juniora – nieśmiałego i zamkniętego w sobie nastolatka. Na przestrzeni 13 odcinków Superłotr i Superłotr Junior zastanawiają się w jaki sposób przejąć kontrolę nad światem. Serial produkuje warszawskie studio Animoon, zaś pomysłodawcą, autorem scenariusza i reżyserem jest ceniony twórca komiksów i niegdysiejszy lider zespołu CKOD, Krzysztof Ostrowski. W 2021 pojawiły się także pierwsze odcinki nowych serii dla dzieci od BadiBadi („Chichraszek” i „Kotek Mamrotek”) oraz Orange Animation („Nie z tej ziemi”). Warto wspomnieć także dwa filmy indywidualne, których premiery były wyczekiwane od jakiegoś czasu: „Ole Śpijsłodko”, czyli trzecia malarska ekranizacja baśni Andersena wykonana przez Joannę Jasińską-Koronkiewicz w poznańskim TvSFA, oraz „Skafander Klingerta” Artura Wyrzykowskiego inspirowany historią Karla Klingerta, twórcy pierwszego na świecie skafandra do nurkowania.

JESTEM TUTAJ

NAGRODY. Wybrane nagrody na zagranicznych festiwalach: DER BLAUE RITER Marcina Giżyckiego (Experimental Film Festival Barcelona); FALA Marcina Giżyckiego (Near Nazareth Festival); FIGURY NIEMOŻLIWE I INNE HISTORIE I Marty Pajek (ANIMATEKA, BALKANIMA, DOK Leipzig); GRA W STRZAŁKI Marcina Giżyckiego (Film Carnival Singapur); JA I MOJA GRUBA DUPA Yelyzavety Pysmak (Zlín Film Festival); JESTEM TUTAJ Julii Orlik (Tricky Women/Tricky Realities, Kaboom Animation Festival, Stuttgart International Festival of Animated Film, Anifilm, Animafest Zagreb, Internationale Kurzfilmwoche Regensburg, Insomnia International Open-Air Animation Film Festival, PIAFF – Paris International Animation Film Festival, Countryside Animafest Cyprus, Festival International du Court Métrage de Lille, Piccolo Festival Animazione, VGIK International Student Festival, Bit Bang Festival); OBY CIEBIE NIE NOSIŁA ZIEMIA Rozalii Las (Animaphix International Animated Film Festival, SHIFT Film Festival., SENE Film, Music & Arts Festival); OKRUSZKI ŻYCIA Katarzyny Miechowicz (ZINEBI-International Festival of Documentary and Short Film of Bilbao); PLANTARIUM Tomka Duckiego (Kecskemét Animation Film Festival, Alpinale Short Film Festival); ROZ-POZNANIE Przemysława Świdy (Piccolo Festival Animazione); STORY Jolanty Bańkowskiej (ABIFF – International Animation Film Festival); WŁASNE ŚMIECI Darii Kopiec (South By South West); WE HAVE ONE HEART Katarzyny Warzechy (Aspen Shortfest, Anibar International Animation Festival); ZABIJ TO I WYJEDŹ Z TEGO MIASTA Mariusza Wilczyńskiego (Anifilm, Animafest Zagreb, Anibar International Animation Festival); ZIELEŃ Karoliny Kajetanowicz (Anim’est).

BESTIE WOKÓŁ NAS

Ponadto, POPIOŁY Joanny Dudek miały światową premierę na festiwalu Tribeca w Nowym Jorku, zaś BESTIE WOKÓŁ NAS Natalii Durszewicz na festiwalu w Cannes. Dystrybuowany w polskich kinach ZABIJ TO I WYJEDŹ Z TEGO MIASTA (premiera 22.01.21) zdobył m.in. Polskie Nagrody Filmowe ORŁY dla najlepszego filmu, za scenariusz, muzykę i dźwięk, zaś PIOTR DUMAŁA Smoka Smoków za całokształt na Krakowskim Festiwalu Filmowym. Z kolei RAJSKI PTAK, projekt nowej krótkometrażowej animacji Tomka Duckiego, otrzymał nagrodę NEF Animation Prize za najlepszy pitching na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Animowanych w Annecy.

FESTIWALE filmów animowanych w Polsce w 2021: 9. Ogólnopolski Festiwal Animacji O!PLA (21.03-08.05), 10. Międzynarodowy Festiwal FIlmów Animowanych ANIMOCJE w Bydgoszczy (18-24.04), 14. Międzynarodowy Festiwal Filmów Animowanych ANIMATOR w Poznaniu (09-15.07), 3. Warszawski Festiwal Filmów Animowanych (27.08-02.09), 7. Festiwal Filmów Animowanych ANIMAFEST w Gdańsku (03-05.09 / 14-17.10), Festiwal Filmów Futurologicznych fiLEMy i LEMacje w Łodzi (10-12.09), 3. Międzynarodowy Festiwal Animowanych Dokumentów RISING OF LUSITANIA w Gdańsku (24-26.09), 2. Polsko-Rosyjski Festiwal Filmów Animowanych „Dialogi” / „Диалоги” w Łodzi (28-30.09), 11. Międzynarodowy Festiwal Filmowy STOPTRIK w Łodzi (05-07.11), 28. Międzynarodowy Festiwal Filmowy ETIUDA&ANIMA w Krakowie (16-21.11). Należy też wspomnieć wyjątkową inicjatywę znakomitego pedagoga i twórcy filmów animowanych Roberta Turło, czyli Animation Slam 2021 – Festiwal Animacji Żywej, który po raz drugi odbył się na ASP w Gdańsku (05-06.11), a także 6. Animarkt Stop Motion Forum w Łodzi (7-11.12) – jedyne na świecie branżowe wydarzenie poświęcone animacji poklatkowej. Większość fesiwali odbyła się w formie hybrydowej. Tradycyjnie i stacjonarnie odbyły się też: Legnicka Akademia Filmowa-Warsztaty Filmu Animowanego (04-14.08), Międzynarodowe Warsztaty Filmu Animowanego w Krakowie/Lanckoronie (10-15.09), Międzynarodowe Warsztaty Filmu Animowanego FAZY/PHASE w Kudowie Zdroju (16-24.10).

PLAKATY O!PLA’21

Tegoroczna O!PLA odbyła się z przeważającej części online (jedynie przedszkolaki brały udział w festiwalu stacjonarnie). Na O!PLA’21 zadebiutował zupełnie nowy Konkurs TERAZ MY! skierowany do młodzieży jako twórców/twórczyń i Jury. Tytuł Honorowego Obywatela Animacji-Krainy Nieograniczonych Możliwości otrzymał ZDZISŁAW KUDŁA. Zobacz wszystkich laureatów i laureatki Tobołków Koziołka Matołka. Organizowana każdorazowo po festiwalu O!PLA FOCUS ON POLAND dotarła w 2021 do 11 miast w 7 państwach: Azerbejdżanie, Estonii, Grecji, Gruzji, Serbii, Słowacji, Ukrainie i USA. Z kolei O!PLA NA ŻYWO, ALE W DOMU… przeprowadziła w 2021 roku 123 rozmowy!

KONFERENCJE NAUKOWE: ANIMOWANE, nieANONIMOWE – Konferencja O! Polskiej Animacji (13-14.09.21, Łódź), AnimaDoc Conference (24-25.09.21, Gdańsk) – międzynarodowa konferencja towarzysząca 3. Międzynarodowemu Festiwalowi Animowanych Dokumentów RISING OF LUSITANIA w Gdańsku. Obie konferencje odbyły się online. Animacja była także przedmiotem 31. Ogólnopolskiej Konferencji Filmoznawczej (11-13.11), która stacjonarnie odbyła się w Łodzi.

KSIĄŻKI: Tych nigdy dość, dlatego warto wspomnieć o dwóch. Bogato ilustrowane, 400-stronicowe „Kolory PRL Plakat, komiks, film animowany” Ewy Jałochowskiej (Wydawnictwo Muza) oraz dwujęzyczne i dostępne onlineINTERLACED/PRZEPLATANE. Eksperymenty nad technologicznym poszerzeniem kreowania stereoskopowej animacji i przestrzeni wirtualnych” przygotowane przez dr Wiolettę Sowę (kierowniczka zespołu), dr Przemysława Liputa i dr Jacka Złoczowskiego (Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Wydział Sztuki). Polskie tropy (awangarda prez ’39, Warsztat Formy Filmowej, sztuka wideo polskich artystek w l.70) znajdziemy także w Historii filmu awangardowego. Od dadaizmu do postinternetu pod redakcją Łukasza Rondudy i Gabrieli Sitek (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie).

Robert Proch. Broken Timeline

WYSTAWY: Zajęcze sny. Renata Gąsiorowska w Warszawie (Otwarta Pracownia Jazdów), DINO or something by Magdalena Pilecka w Gdańsku (ESKAEM), Robert Proch. Broken Timeline w Lublinie (wystawa czynna do 15 stycznia 2022, Brain Damage Gallery), Wystawa prac. Tamara Sorbian-Kasprzycka i Jacek Kasprzycki w Poznaniu (Galeria Jerzego Piotrowicza Pod Koroną), WOLNOŚĆ NOGI. Instalacja na motywach filmu Piotra Dumały we Wrocławiu (Galeria Entropia).

Jan Steliżuk

POŻEGNANIA. W 2021 odeszli od nas: Stanisław Śliskowski (15 stycznia) – operator, reżyser, scenarzysta filmów dokumentalnych i animowanych; wieloletni wykładowca Wydziału Operatorskiego PWSFTviT w Łodzi, Henryk Jerzy Chmielewski aka Papcio Chmiel (22 stycznia) – grafik, rysownik, autor serii komiksowej „Tytus, Romek i A’Tomek”, Krzysztof Kowalewski (06 lutego) – aktor filmowy i teatralny, którego głos mogliśmy usłyszeć także w wielu filmach animowanych; laureat Nagrody Specjalnej za Całokształt Osiągnięć w Dubbingu na 8. Festiwalu Filmów Animowanych „Animocje” w Bydgoszczy, Marek Norek (10 marca) – operator filmów animowanych, przez całą dekadę ’80 związany zawodowo ze Studiem Filmów Animowanych w Krakowie, Jan Steliżuk (31 marca) – reżyser, scenarzysta i autor opracowania plastycznego filmów animowanych, animator; twórca takich seriali jak AGATKA i GALAXI TAXI; laureat O!PLA, Krzysztof Gradowski (22 czerwca) – reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych, fabularnych i animowanych; twórca filmowego Pana Kleksa, Halina Kramarz (14 lipca) – od połowy lat ’70 kierownik produkcji filmów animowanych związana zawodowo ze Studiem Filmów Animowanych w Krakowie, Ryszard Antoniszczak aka Ryszard Antonius-Antoniszczak (17 lipca) – scenarzysta, autor opracowania plastycznego i reżyser filmów animowanych, muzyk; związany zawodowo ze Studiem Filmów Animowanych w Krakowie od roku 1981 mieszkał w Szwecji, nadal realizując filmy; brat Juliana Józefa Antonisza, Jerzy Matuszkiewicz (31 lipca) – kompozytor i muzyk jazzowy; jeden z pionierów powojennego ruchu jazzowego w Polsce; od l. 50. twórca niezliczonej ilości muzyki dla filmów animowanych i fabularnych, Andrzej Różycki (12 grudnia) – fotograf, filmowiec, teoretyk fotografii, reżyser filmów dokumentalnych; współzałożyciel Warsztatu Formy Filmowej.